هیوبرت دریفوس ، فیلسوف هوش مصنوعی در ۸۲ سالگی درگذشت

برسام
برسام - زندگی به سرعت فناوری

هیوبرت دریفوس ، فیلسوف سرشناس، ۲۲آوریل در ۸۲سالگی بر اثر سرطان درگذشت.

هیوبرت دریفوس را بیشتر با کتاب تاثیرگذارش، «آنچه کامپیوتر نمی تواند انجام دهد»، میشناسند، کتابی که ابتدا مایۀ عذاب و درنهایت الهام بخش محققان هوش مصنوعی شد. اما هیوبرت دریفوس در نیمقرن گذشته مشارکت بیشتری در فلسفه داشت.

شان کلی، استاد فلسفۀ هاروارد، دربارۀ او گفته است: «اغراق نیست اگر بگوییم دسترسی فیلسوفان انگلیسی زبان به متفکرانی همچون هایدگر، مرلوپونتی و میشل فوکو به لطف ترجمه و تفسیرهایی است که ابتدا دریفوس عرضه کرد.»

هیوبرت ال. دریفوس، فیلسوفی که در سال ۱۹۷۲ با کتاب ” آنچه کامپیوتر نمی تواند انجام دهد ” مایۀ عذاب و در نهایت الهامبخش محققان هوش مصنوعی شد، روز ۲۲ آوریل در خانهاش در برکلی (ایالت کالیفرنیا) درگذشت. او ۸۲ سال داشت.

دانشگاه کالیفرنیا در برکلی، جایی که او مدتها استادش بود، سرطان را علت فوت او اعلام کرد.

پروفسور هیوبرت دریفوس در اواخر دهۀ ۱۹۵۰ هنگام تدریس در ام آی تی به هوش مصنوعی علاقمند شد. او اغلب با دانشمندانی وقت میگذراند که سعی داشتند ماشینهایی خردورز از رایانهها بسازند.

او در مصاحبهای در سال ۲۰۰۵ با وبلاگ «فولتیلتبوگی» خاطرۀ آن دوران را چنین بازگو کرد: «آن ها می گفتند که می توانند رایانه ها را چنان برنامه نویسی کنند که مثل انسان ها هوشمند باشند. آن ها سر کلاسم می آمدند و کمابیش حرفی در این حدود می زدند: ما دیگر نیازی به افلاطون و کانت و دکارت نداریم. این ها فقط اهل حرف اند، ولی ما اهل عمل و تجربه ایم. ما می خواهیم واقعاً کاری کنیم.»

او افزوده بود: «واقعاً میخواستم بدانم آیا از پسش برمی آیند؟ اگر برمی آمدند، خیلی مهم بود. اگر هم نه، پس انسان ها متفاوت از ماشین ها بودند و این خیلی مهم بود.»

در سال ۱۹۶۵ پس از گذراندن مدتی در مؤسسۀ رَند، کیمیا و هوش مصنوعی را منتشر کرد: حمله ای بی امان به کارهای آلان نول و هربرت سیمون، دو تن از برجسته ترین پژوهشگران هوش مصنوعی در رَند. پس از آن هم اثر دیگری منتشر کرد که به همان اندازه تحریکآمیز بود: آنچه کامپیوتر نمی تواند انجام دهد: نقد خِرد مصنوعی.

پروفسور هیوبرت دریفوس استدلال میکرد که رؤیای هوش مصنوعی بر پایۀ چند پیش فرض مخدوش است و مهمترینِ آنها عبارت است از این ایده که: مغز مشابه سختافزار رایانه و ذهن مشابه نرمافزار رایانه است.

در این دیدگاه، بشر با افزودن بیتهای اطلاعات و بازآرایی شان طبق رویه ای که پیرو قواعد پیش بینی پذیر است، تصویری دقیق از دنیا می سازد.

پروفسور دریفوس، تابع پدیدارشناس فرانسوی موریس مرلوپونتی و فیلسوف آلمانی مارتین هایدگر بود و درآمدهای گران سنگی بر آثار هر دو مرد فیلسوف نگاشت. او دیدگاه متفاوتی دربارۀ انسان و تعاملاتش با دنیای پیرامونش داشت.

او اصرار داشت که هیچ مجموعه ای از حقایق عینی خارج از ذهن بشر وجود ندارد. تجربۀ یادگیری نزد انسان، تا حدی یک تعامل فیزیکی با محیط مجاور است، و تفسیر انسان از دنیا در یک فرآیند بازنگری دائمی از فیلتری میگذرد که جبر اجتماعی بر آن حاکم است.

او می گفت هوش مصنوعی با مسألۀ «شعور عامّه» دست به گریبان میشود: آن مخزن گستردۀ حقایق و اطلاعاتی که مردم معمولی انگار به ارث بُردهاند، و برای استنباط هایشان و یافتن راهشان در میانۀ دنیا از آن بهره میگیرند.

«ادعاها و امیدهای فعلی به سیر پیشرفتِ الگوهایی که رایانهها را هوشمند میسازند، مثل آن اعتقادی است که ادعا میکند بالا رفتن از درخت یعنی پیشرفت به سمت رسیدن به ماه.» او این را در ذهن وَرای ماشین: قدرت شهود و تجربۀ انسانی در عصر رایانه (۱۹۸۵) نوشت، کتابی که در آن با برادر کوچکش استوارت (استاد مهندسی صنعتی در دانشگاه برکلی) همکاری کرده بود.

قلمرو محققان هوش مصنوعی با خصومت شدید به استقبال انتقادات او رفت چون آنها کماکان مطمئن بودند که با قدرتمندتر شدن رایانهها، موفقیت در چنگ آنهاست.

رُخ ندادن آن اتفاق، سند تبرئۀ پروفسور دریفوس بود. و زمانی بیشتر تبرئه شد که آن حوزه استدلالهای او را هم به کار گرفت که در ویراست دوم آنچه کامپیوتر نمیتواند انجام دهد در ۱۹۷۹ و آنچه کامپیوتر هنوز نمیتواند انجام دهد در ۱۹۹۲ بسط داده شده بودند.

هیوبرت لِدِرِر دریفوس، مشهور به بِرت، در ۱۵ اکتبر ۱۹۲۹ در تِرِههوت (ایالت ایندیانا) به دنیا آمد. پدرش استنلی در کار عمدهفروشی مرغ و ماکیان بود و مادرش که ایرن لدرر نام داشت خانهدار بود.

مربی مناظرات دانشآموزی در دبیرستان وایلی او را تشویق کرد تقاضانامۀ ثبتنام برای هاروارد بفرستد، که هیوبرت گمان میکرد در انگلستان است چون آدرسش در کمبریج بود. او بیشتر به دانشکدۀ دیگری در کمبریج علاقه داشت که گمان میکرد استعدادش برای تولید مواد منفجرۀ دستساز و منفجر کردن شان از راه دور را تقویت خواهد کرد.

او در مصاحبهای در مؤسسۀ مطالعات بینالمللی در دانشگاه برکلی در سال ۲۰۰۵ گفت: «میخواستم به امآیتی بروم چون فکر میکردم به من کمک می کنند بمب های بهتری بسازم.»

در نهایت به هاروارد تن داد که در آنجا ابتدا فیزیک خواند اما پس از نشستن پای یک سخنرانی فیلسوف آمریکایی سی.آی.لویس رشتهاش را عوض کرد.

او یک مدرک کارشناسی فلسفه در ۱۹۵۱ گرفت که پایاننامهاش را دربارۀ علیّت در مکانیک کوانتوم نوشته بود، و یک مدرک کارشناسی ارشد در ۱۹۵۲ گرفت. پیش از تکمیل دکترایش در ۱۹۶۴ با رسالهای پیرامون ادموند هوسرل (فیلسوفی که بعداً با وصف «کسالتبار» رهایش کرد)، دورههایی پژوهشی را در فرایبورگ (آلمان)، لووِه (بلژیک) و ایکولنُرمالسوپریور (فرانسه) گذراند تا آخرین دستاوردهای فلسفۀ قارهای را جذب کند.

پس از بازگشت به ایالات متحده، در دانشگاه برندایس و امآیتی تدریس کرد و با همسر اولش که پاتریشیا آلن نام داشت، بامعنا و بیمعنا اثر مرلو پونتی را ترجمه کرد که در ۱۹۶۴ منتشر شد. او در ۱۹۶۸ به دانشکدۀ فلسفۀ دانشگاه برکلی پیوست.

ازدواج اولش با طلاق تمام شد. از خانوادۀ او علاوه بر برادر کوچکش استوارت که استاد بازنشستۀ مهندسی صنعتی در دانشگاه برکلی است، همسرش ژِنِویِو بویسیهدریفوس و دو فرزندش استفنی و گیبریل ماندهاند.

پروفسور دریفوس در ادامۀ راه خود نقش مهمی در تبیین فلسفۀ قارهای بازی کرد، از جمله در میشل فوکو: فرای ساختارگرایی و هرمنوتیک (۱۹۸۲) که با همکاری پُل رینبو نوشت، و هستی در جهان: شرحی بر قسمت اول از هستی و زمان هایدگر (۱۹۸۹). او با مارک راتال، استاد فلسفه در دانشگاه کالیفرنیا-ریورساید، سردبیر چندین کتاب راهنما دربارۀ وجودگرایی، پدیدارشناسی و فلسفۀ هایدگر بود.

شان کلی، استاد فلسفۀ هاروارد، اخیراً در وبسایت فلسفۀ دیلینوس نوشت: «اغراق نیست اگر بگوییم دسترسی فیلسوفان انگلیسیزبان به متفکرانی همچون هایدگر، مرلوپونتی و میشل فوکو به لطف ترجمه و تفسیرهایی است که ابتدا دریفوس عرضه کرد.»

در سالهای بعد، او به سوژههای جدیدی توجه کرد. همراه با پروفسور کلی، اثری دربارۀ ادبیات خلق کرد که غافلگیرانه پرفروش شد: همۀ چیزهای درخشان: مطالعۀ آثار کلاسیک غربی برای یافتن معنا در عصر سکولار (۲۰۱۱). او در هماوردی ماهرانه: مقالاتی پیرامون پدیدارشناسی روزمره از ادراک و کنش روزمره (۲۰۱۴)، مجموعه مقالاتی که همراه با پروفسور راتال سردبیرش بود، بینش های حاصل از پدیدارشناسی را به کار گرفت تا در اخلاقیات و کنش غیربازتابی کندوکاو کند.

نیکلاس فرن برای کتاب فلسفه: جدیدترین پاسخ ها به قدیمی ترین پرسشها (۲۰۰۶) بحث هوش مصنوعی را در مصاحبهای با پروفسور هیوبرت دریفوس پیش کشید که گفت: «دیگر به رایانهها فکر نمیکنم. به نظرم، من بُردم و قصه تمام شد. آنها دست کشیدهاند.»

بروز ترین اخبار دنیای تکنولوژی را در کانال رسمی برسام دنبال کنید.

هیوبرت دریفوس ، فیلسوف هوش مصنوعی در ۸۲ سالگی درگذشت
برسام